7 November 2010
Mysteries van het Rijnland

-door: Gilles Erkens

De Rijn en zijn delta worden sterk door de mens beïnvloed. Verbazingwekkend genoeg is dat al zo sinds de prehistorie. Baanbrekend onderzoek waar Gilles Erkens aan meegewerkt heeft toont dat aan. Een duizelingwekkend aantal boringen heeft gebeurtenissen uit het verleden aan het licht gebracht. Wat meer is, deze gebeurtenissen kunnen met ongehoorde precisie gedateerd worden. En wat blijkt? De prehistorische mens heeft diverse gebieden in Duitsland op grote schaal ontbost. Deze ontbossing heeft geleid tot een sterke toename in de aanvoer van slib, wat op zijn beurt het uiterlijk van het Nederlandse rivierengebied ingrijpend heeft veranderd. Het deltagebied groeide sterk, ten koste van onder andere de veenmoerassen in het Groene Hart. In de Romeinse tijd was de slibaanvoer al zo toegenomen dat je het stroomgebied van de Rijn echt niet meer een natuurlijk systeem kunt noemen: het landgebruik door de mens overvleugelde de invloed van klimaatveranderingen op de Rijn.

De aanvoer van slib naar de Nederlandse Rijndelta is overigens niet per sé nadelig. Het heeft ontginning van landbouwgrond in de Middeleeuwen een stuk makkelijker gemaakt. Daarnaast helpt het mee om de delta mee te laten groeien met de stijgende zeespiegel. Gilles Erkens laat in zijn fascinerende lezing zien hoe gevoelig grote riviersystemen en hun delta’s zijn voor veranderingen in landgebruik en klimaat, in het verleden en in de toekomst…

12 December 2010
Fossielen Zoeken in Nederlandse Bodem

-door: Jelle Reumer

Was Nederland altijd zo'n plat landje? Wanneer lag Winterswijk aan zee? Waarom kon je van Hoek van Holland naar Harwich wandelen? De antwoorden op die vragen beginnen bij de fossielen: dat wat opgeraapt, opgevist en uitgehakt wordt uit de bodem. Als je een schep in de grond zet om op zoek te gaan naar gesteenten en fossielen, ontdek je hoe de wereld er vroeger uitzag. Je kunt als het ware in het verleden kijken, het heel verre verleden. Daarbij kom je ook de bewoners van vroeger tegen. Lang voordat de eerste mensen zich vestigden in wat we nu 'Nederland' noemen, heerste hier al een flinke drukte. Reuzenhaaien en zwemmende sauriërs, zee-egels en mosdiertjes, sabeltandtijgers en neushoorns, allemaal hebben ze hun sporen achtergelaten.

Jelle Reumer is bioloog en paleontoloog. Hij werkt als directeur bij het Natuurmuseum Rotterdam en is bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Van hem verschenen eerder Plant je voort!, het geruchtmakende De ontplofte aap en natuurlijk de bestseller Opgeraapt, Opgevist, Uitgehakt. Jelle Reumer staat dan ook garant voor een uiterst boeiende lezing. Dit mag u niet missen!

16 Januari 2011
De Middellandse Zee in de Bankschroef

-door: Paul Meijer

De Middellandse Zee bevindt zich tussen twee naar elkaar toe bewegende continenten. De zee is een overblijfsel van wat eens een machtige oceaan was: de Tethys Oceaan. Het proces is bijna ten einde, de bankschroef is bijna dicht. De oceaan is een binnenzee geworden. Veel van de recente geologische processen in het gebied blijken typerend voor het laatste stadium van continentbotsing. Het zijn deze geologische processen, van uiteenlopende aard, die in de lezing centraal staan. Paul Meijer, die al vele jaren onderzoek doet naar deze prcoessen, zal illustreren hoe natuurkunde en computermodellering inzicht geven in het achterliggende mechanisme. Hoe bewegen de Afrikaanse en Euraziatische plaat precies? Waarom opent de Rode Zee zich? Wat verklaart het optreden van aardbevingen in Griekenland, Turkije en Italië? Ook zal Paul Meijer ingaan op de gevolgen van de botsing voor de circulatie van het zeewater. Dit heeft geleid tot de beruchte “zoutcrisis” van ongeveer 6 miljoen jaar geleden. Daarbij vormde zich een kilometers dik pakket zout op de bodem van de Middellandse Zee.

13 Februari 2011
Help, ze stoppen CO2 in de bodem!

-door: Rien Herber

Er bestaan plannen om CO2 in lege gasvelden te pompen. Deze plannen brengen veel beroering teweeg, zoals onlangs weer bleek in Barendrecht. Voorstanders zeggen dat het nodig is om de klimaatdoelstellingen te halen zolang de fossiele brandstoffen nog niet vervangen zijn door betaalbare duurzame energie. En natuurlijk dat het veilig is. Tegenstanders hebben zo hun twijfels. Is de ophef terecht? Rien Herber, die decennia lang ervaring heeft met de geologie van gasvelden, doet veel onderzoek op dit terrein. CO2-opslag in gasvelden stelt strikte voorwaarden aan veiligheid en betaalbaarheid. Nederland heeft vele gasvelden die in de komende decennia leegraken en vele daarvan zijn in principe geschikt om er CO2 in op te slaan. Hoe ziet zo'n leeg gasveld er eigenlijk uit? Hoe werkt  CO2-opslag in zo een gasveld? Kan het veilig, en hoe zorg je daar voor? Waar kan dit in Nederland gebeuren? Wat kost het? Hoeveel jaar kunnen we hiermee voort? De antwoorden op deze vragen zijn niet alleen actueel, maar ook uitermate boeiend.